خشکسالی بیسابقه و آینده مبهم گندم ایران؛ زنگ خطر برای امنیت غذایی
در حالی که ایران با یکی از شدیدترین خشکسالیهای شصت سال اخیر روبهروست، چشمانداز تولید گندم ـ بهعنوان مهمترین محصول استراتژیک کشور ـ بیش از پیش نگرانکننده شده است. اگرچه برخی مسئولان صنفی امیدوارند تولید گندم امسال در سطح سال گذشته باقی بماند، اما آمارهای رسمی و شرایط اقلیمی، تصویر متفاوتی ارائه میدهد.
بارندگی تقریباً صفر؛ کشت در انتظار باران
عطاءالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران ایران، در گفتوگو با خبرگزاری مهر اعلام کرد که در پاییز امسال تاکنون عملاً هیچ بارندگی مؤثری رخ نداده و میزان بارش «نزدیک به صفر» بوده است.
به گفته او:
بخشی از کشاورزان کشت را آغاز کرده و منتظر بارش هستند
گروهی دیگر به دلیل خشکی خاک، هنوز وارد مرحله کشت نشدهاند
آسیب گسترده به دیمزارها
هاشمی با اشاره به سال زراعی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ گفت:
حدود ۸۰٪ مزارع گندم دیم آسیب دیدهاند
عملکرد مزارع آبی تقریباً دو برابر مزارع دیم است و سال گذشته بخشی از افت تولید از این طریق جبران شد
بر اساس آمار اعلامشده:
عملکرد گندم دیم: ۱۲۰۰ کیلوگرم در هکتار
عملکرد گندم آبی: ۴۲۰۰ کیلوگرم در هکتار
سطح زیر کشت: ۴ میلیون هکتار دیم و ۲ میلیون هکتار آبی
هاشمی هشدار داد که در صورت تداوم خشکسالی مطابق پیشبینیهای سازمان هواشناسی، حتی با اتکا به کشت آبی، تولید گندم امسال از تعادل خارج شده و نسبت به سال گذشته ضعیفتر خواهد بود.
مشکلات جانبی کشاورزان
رئیس بنیاد ملی گندمکاران به چالشهای دیگری نیز اشاره کرد، از جمله:
تأمین کودهای وارداتی
خطر هجوم ملخها
مشکلات تأمین سوخت برای کشاورزان
او همچنین از دولت خواست بدهی خود به صندوق بیمه کشاورزی را پرداخت کند تا این صندوق بتواند نقش حمایتی مؤثرتری در شرایط بحرانی ایفا کند.
کاهش شدید سهم آب کشاورزی
خبرگزاری مهر در گزارشی جداگانه اعلام کرد:
بهدلیل کاهش ذخایر سدها، سهم بخش کشاورزی از منابع آب بیش از ۵۰٪ کاهش یافته است
خشکسالی سال گذشته باعث شد تولید گندم بیش از ۳۰٪ افت کند
کشاورزان تنها حدود ۸ میلیون تن گندم به دولت تحویل دادند
طبق گزارش شرکت مدیریت منابع آب ایران:
در بازه ۲ مهر تا ۱۳ آبان، ۲۰ استان از ۳۱ استان کشور حتی یک قطره باران دریافت نکردهاند
میزان بارندگی در این دوره نسبت به میانگین، ۷۷٪ کاهش داشته است
ضرورت تغییر رویکرد در کشاورزی
محمدرضا کاویانپور، رئیس مؤسسه تحقیقات آب، با تأکید بر بحران موجود اعلام کرد که کشور ناچار است:
الگوی مصرف آب در کشاورزی و صنعت را تغییر دهد
به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر حرکت کند که «امنیت غذایی واقعی» ایجاد میکنند
کشاورزان و صنایع باید مدلهای تولید خود را بر پایه فناوریهای نوین بازطراحی کنند
افزایش شدید قیمت نان؛ پیامد اجتماعی بحران
در حالی که برنامه روشنی برای تأمین غذا در شرایط کاهش تولید اعلام نشده، آمارهای رسمی از جهش بیسابقه تورم نان و غلات حکایت دارد:
تورم نقطهبهنقطه نان و غلات در شهریور به بالاترین سطح از تیر ۱۴۰۱ رسید
تورم نان حدود ۱۰۰٪ برآورد شده است
وبسایت EcoIran نیز گزارش داده که:
تورم ماهانه نان و غلات از حدود ۳٪ در پایان سال گذشته
به نزدیک ۱۷٪ در تیر ۱۴۰۴ رسیده است؛ بالاترین سطح از سال ۲۰۲۲
جمعبندی
مجموع این دادهها نشان میدهد که خشکسالی، بحران آب، افت تولید گندم و افزایش قیمت نان در حال تبدیلشدن به یک زنجیره بههمپیوسته از ریسکهای اقتصادی و اجتماعی است.
در غیاب یک برنامه شفاف و پایدار برای مدیریت منابع آب و امنیت غذایی، فشار این بحران نهتنها بر کشاورزان، بلکه بر مصرفکنندگان و بودجه دولت نیز تشدید خواهد شد.
دیدگاهتان را بنویسید